Alles en iedereen heeft een plaats, ook wat niet zichtbaar is

Alles en iedereen heeft een plaats, ook wat niet zichtbaar is

‘Je moet het een plekje geven.’ Die kennen we. Het is een goedbedoelde maar onmogelijke opdracht. Want hoe doe je dat dan? En waar? Toch zit er een kern van waarheid in, vanuit systemisch perspectief. Want alles en iedereen heeft een plaats binnen het systeem. Juist onzichtbaar verlies.

Verlies ‘een plekje geven’ is niet hetzelfde als het ergens achter slot en grendel te verstoppen. Het is ook niet het aan de kant schuiven en doorgaan alsof er niets is veranderd. Want er is iets veranderd. Als iets in het systeem niet op zijn plaats staat, kan dat een leegte of juist blokkade opleveren, die stress veroorzaakt.

Juist verlies, en vooral onzichtbaar verlies, verdient de erkenning en zijn plaats in het systeem. Want daar gaat het vaak mis. Wil je meer weten over wat bij jou stress veroorzaakt, dan kan het zinvol en waardevol zijn om eens naar jouw systemen te kijken. Ik begeleid je daar graag bij.

De ontbrekende schakel

We maken allemaal onderdeel uit van diverse systemen. Je gezin van herkomst is een systeem, de organisatie waar je werkt is een systeem, je relaties zijn allemaal systemen, jijzelf bent ook een systeem: van eigenschappen, karaktertrekken, emoties en gedachten, alle petten die je op hebt.

Lees ook De drijvende krachten bij stress, rouw en verlies

Eén van de wetten van systemisch werk is dat alles en iedereen erbij hoort. Ook en juist de niet-tastbare dingen, zoals niet-geboren kinderen door miskraam of abortus, trauma’s uit vorige generaties, (verloren) dromen, verwachtingen, geheimen, overtuigingen, lichaamsfuncties, begrippen als schuld en schaamte, spijt, autonomie, sensitiviteit, intelligentie, seksualiteit, geaardheid of verantwoordelijkheid. Juist die niet-tastbare dingen kunnen een grote rol spelen binnen een familiesysteem, een organisatiesysteem, of in je innerlijke systeem.

Want wat gebeurt er als dat wat niet tastbaar is of er fysiek niet (meer) is, wordt buitengesloten? Als het ‘niet bestaat’, niet wordt erkend, geen plaats heeft in het systeem? Ongeveer hetzelfde als wanneer je een schakel weghaalt uit een fietsketting, of een chip uit een computer, een poot van een tafel, een trede uit een ladder, lucht uit brood. Het kan en ongetwijfeld blijft het wel op een of andere manier functioneren, maar het gaat niet van harte. Het kost veel moeite en energie om het te laten functioneren, het hapert, het wringt en het schuurt. Het geeft stress. En uiteindelijk gaat het stuk.

Elephant in the room

Het vermijden, ontkennen, buitensluiten van wat niet tastbaar of zichtbaar is, geeft de meeste stress. Want ook al is het niet tastbaar of zichtbaar, het is er wel. En het beweegt in de onderstroom. Wat niet wordt erkend, wordt een soort elephant in the room. Dat is dus niet ‘het een plekje geven’, maar kijken of het op zijn plaats staat.

Lees ook Waarom ‘het een plekje geven’ niet werkt

Ook rouw en verlies zijn zulke niet-tastbare dingen die van enorme betekenis kunnen zijn en die hun plaats hebben in het systeem. Als die niet hun plaats krijgen en feitelijk dus worden buitengesloten, gaat het wringen. Rouw en verlies horen erbij en verdienen erkenning. Bewust worden van wat er is, van wat erbij hoort, geeft vaak al enorme opluchting en rust: oooh, is dát het!

Een berg verlies

Rouw is een normale en natuurlijke emotionele reactie op verandering, het einde van een relatie of vertrouwd patroon. Het is de ervaring van afscheid nemen van iets wat belangrijk was, waarmee je een band had, en het integreren van dat verlies. Verliezen waarover niet gerouwd wordt, stapelen zich op. Er komt geen ruimte, de beweging stokt.

Lees ook Een stukje van mijn hart

In een systemische opstelling zien we dat vaak. Bij een cliënt lag er zo’n grote stapel verlies en niet-genomen rouw bij haar moeder, dat zij als kind onzichtbaar was voor haar moeder, die vanuit haar perspectief verdween achter een berg verlies – dat niet eens alleen van haar bleek te zijn, maar voor een groot deel bij eerdere generaties bleek te horen. Pas toen de berg verliezen zichtbaar werd in het familiesysteem en mijn cliënt begreep waarom haar moeder nooit bereikbaar was voor haar en haar niet kon geven wat ze nodig had (aandacht, liefde, bevestiging), kon ze rouwen om haar moeder, diens lasten en om wat ze zelf had gemist.

Onmogelijke keuzes

Een flink onderdeel van de stapel bleek een groot verlies dat er niet mocht zijn. Het zijn juist die onzichtbare verliezen die de meeste stress en onrust geven. Een abortus in dit geval, dus ook nog eens met de lading van het schuldgevoel. Alleen was het geen bewuste, vrijwillige keuze – dat is een abortus nooit. Een kind krijgen was in de omstandigheden waarin moeder en het gezin toen verkeerden niet mogelijk.

Lees ook Doen alsof lost je verdriet niet op

Maar juist omdat zij de keuze had gemaakt – met enige dwang en drang – was het absoluut not done om het verdriet erover toe te laten. Voor haar niet, maar ook niet voor haar omgeving. Er werd niet over gesproken. De rouw werd niet genomen, het mocht er niet zijn, waardoor het verdriet, de schuld en de schaamte bleven hangen.

Iets klopt er niet

Voor het niet-geboren kindje stond dan ook een enorme blokkade, die alles overheerste. Dat had grote invloed op het gezin, want de andere kinderen stonden daardoor ook niet op hun plaats. Ze voelden dat er iets niet klopte, maar begrepen niet wat. Door het niet-geboren kindje, de abortus en het schuldgevoel hun plaats te geven in het familiesysteem, werd de blokkade weggenomen en kon het verdriet na al die jaren eindelijk stromen. Zo kreeg het toch nog ‘een plekje’.

Dat scheelde niet alleen heel veel voor mijn cliënt, maar ook voor de rest van het gezin, omdat in het familiesysteem duidelijkheid kwam. Mijn cliënt had zich altijd al ergens schuldig over gevoeld, alsof alles aan haar lag en zij overal verantwoordelijk voor was. Zij kwam na de abortus. Maar het lag niet aan háár dat er geen plaats was voor dat kindje. Het was ook niet haar schuldgevoel, maar dat van haar moeder. Zij hoefde dat niet te dragen, het was niet haar last. Dat werd duidelijk toen we die stukjes erbij zetten in het familiesysteem, waardoor het op zijn plaats viel.

Verlies door borstkanker

Ziekte en de gevolgen daarvan zijn ook vaak een onzichtbaar verlies. Bij een cliënt met borstkanker hebben we gekeken wat de behandeling betekende voor andere functies, eigenschappen en kwaliteiten waar ze aan gehecht was. Want van dat stukje weefsel nam ze graag afscheid, dat was ze liever kwijt dan rijk, maar dat verlies had ook consequenties voor andere dingen.

Lees ook Over verlies

Een stukje van haar lichaam, waarin zich iets had gevormd wat ze niet wilde, wat gevaarlijk was en levensbedreigend, verlies van een stukje vrouwelijkheid, van een stukje seksualiteit, verlies van energie door de chemo en bestralingen, tijdelijk verlies van werk en ‘nuttig zijn’, verlies van dagelijkse gewoonten als sporten en actief zijn, verlies van zekerheid en van autonomie, want nu moest ze maar vertrouwen op de artsen, de medische wetenschap en stom geluk of de behandelingen zouden aanslaan.

Dat zijn nogal wat verliezen die ze te verwerken kreeg. We hebben ze allemaal neergezet en de betekenis voor haar benoemd zodat ze er liefdevol en met mildheid afscheid van kon nemen. Maar we hebben ook de kracht-, hulp- en energiebronnen erbij gezet en de waarden die voor haar van belang zijn in haar leven, zoals familie, vrienden en werk. Door die ook hun plaats te geven en zichtbaar te maken, werden die alleen maar krachtiger.

Sensitiviteit in je systeem

Zo hebben ook niet-tastbare begrippen en eigenschappen hun plaats. Voor HSP kan het bijvoorbeeld belangrijk zijn de plaats van hun sensitiviteit te erkennen, als onderdeel van hun individuele systeem. Dat geldt ook voor andere begrippen en persoonskenmerken, zoals seksuele geaardheid en begaafdheid. Het is een kenmerk dat mede bepalend is voor wie je bent, voor je identiteit, en voor je relaties in de andere systemen waarvan je deel uitmaakt: gezin van herkomst, huidige gezin, werk, vriendenkring. Het hoort bij jou en valt niet te ontkennen.

Lees ook Over hsp

Het ontdekken en erkennen van je sensitiviteit, geaardheid, begaafdheid kan ook een rouwbeweging in gang zetten. Je neemt afscheid van het beeld dat je altijd van jezelf had, afscheid misschien van gemiste kansen. Het is ook belangrijk om daarom te rouwen, dat wat was te integreren in wie je bent en er betekenis aan te geven, want zonder rouw en betekenis is er geen ruimte om het nieuwe te verwelkomen: je nieuwe identiteit als HSP, LHBTI, hoogbegaafde, enzovoorts.

Geen vervanging

Omdat alles en iedereen zijn plaats heeft in een systeem, kan die plaats ook niet zomaar worden ingenomen door iets of iemand anders. Zie ook het voorbeeld met de abortus. Mijn cliënt, die er een paar jaar na kwam, en wel geboren mocht worden, begreep nu dat zij altijd al aan het proberen was geweest een leegte te vullen (van het ongeboren kindje) die niet te vullen was. Dat had zoveel energie gekost, dat het had geleid tot een burn-out. Het besef dat zij niet het tweede kind was, maar het derde, gaf ruimte voor acceptatie en ontspanning.

Lees ook Rouw neem je ook mee naar je werk

Omdat alles en iedereen zijn plaats heeft kan het bijvoorbeeld onbegrijpelijke wrijvingen geven als de plaats van een ontslagen of zieke collega wordt ingenomen door iemand anders. En ook daarom is het zo absurd en pijnlijk als mensen na het overlijden van een huisdier of na een scheiding dingen zeggen als ‘dan neem je toch een nieuwe’ of ‘geen hand vol maar een land vol’.

Natuurlijk is er op termijn, na genomen rouw en betekenisgeving plaats voor een nieuw huisdier of een andere partner, maar die kan nooit de plaats innemen van die andere. Die heeft zijn of haar eigen plaats in het systeem en is als zodanig onvervangbaar. Je kunt dat verleden niet uitwissen. Het komt erbij, en-en in plaats van of-of, naast de plaatsen die al ‘bezet’ zijn.

Hoe was het?

In een opstelling, of dat nu van een familiesysteem, een organisatiesysteem of een individueel systeem is, zetten we daarom ook altijd eerst de situatie neer zoals die was (of zou moeten zijn), met iedereen op zijn natuurlijke plaats. Want dan wordt zichtbaar wat er ontbrak of te veel was en waar de pijn en de blokkades zitten. Dan krijgen rouw en verlies hun plaats en kunnen liefde en verdriet in beweging komen.

Lees ook Het belang van aandacht schenken aan je verlies

Wil je meer weten over wat bij jou stress veroorzaakt of wat er gebeurt in de onderstroom van je organisatie, dan kan het zinvol en waardevol zijn om eens naar jouw systemen te kijken. Neemt alles en iedereen zijn of haar plaats in? Draagt iedereen zijn of haar eigen lasten en verantwoordelijkheden? Zijn er (nu nog) onverklaarbare leegtes of blokkades? Wat hoorde er niet bij of werd niet erkend, gezien of gehoord? Wat is er nodig om het weer te laten stromen? Ik begeleid je daar graag in.

 

Kijk hier als je meer wilt weten over mij of hoe anderen de coaching hebben ervaren. Wil je informatie over de mogelijkheden, tarieven of een afspraak maken, neem dan contact op. Je krijgt altijd binnen 24 uur een reactie.