Als je (nog) niet weet wat je mist

Als je (nog) niet weet wat je mist

Wat ben je allemaal verloren? Ik stel ‘m mezelf (en cliënten) regelmatig. Elke keer komen er weer nieuwe antwoorden bij. In de loop van je leven verlies je voortdurend van alles: vrienden, je jeugd, je onbezorgdheid, je gelijkwaardigheid, je toekomstverwachtingen. Pas als je weet wat je bent verloren, kun je er over rouwen.

© Canva

Niet genomen rouw om dingen die je bent verloren, is een van de belangrijkste oorzaken van stress en burn-out. Het vermijden van het aangaan van het verlies en de pijn, kost bergen energie. Maar lang niet altijd wéét je wat je bent verloren en kun je dus niet rouwen om je verlies. Vaak gaat het dan om dingen uit een ver verleden, of om dingen waarvan je niet beseft dat het óók een verlies is.

Van sommige verliezen is het heel duidelijk. Het verlies van gezondheid, verlies van een huis, verlies van een baan, verlies van een partner, verlies van een dierbare: dat is meestal concreet en aanwijsbaar.

Maar het kan ook sluimerend zijn, zonder directe aanleiding, op een niet te bepalen moment. Van sommige verliezen weet je zelfs niet dat je iets bent verloren. En soms kom je er pas jaren later achter dat je nog iets te rouwen hebt bij een verlies waarvan je dacht dat je het al lang achter je had gelaten.

Verlies van waardes

Vaak realiseer je je niet dat je op je levenspad van alles bent verloren: verlies van waardes. Misschien heb je jezelf wel nooit de vraag gesteld wát je bent verloren. Je eigen normen, het gevoel van veiligheid, eigenwaarde, gelijkwaardigheid, het vermogen tot kwetsbaarheid, kind-zijn, eigen behoeftes en verlangens, verlies van autonomie, van openheid, van persoonlijke groei, hoop, speelsheid en luchtigheid en verlies van ontspanning. Eigenlijk kun je het wel samenvatten als stukjes van jezelf die je gaandeweg bent verloren – soms tijdelijk, soms blijvend.

Dat zijn onzichtbare verliezen. Maar toch moet je er iets mee om verder te kunnen, want het zijn vaak juist die verliezen die je echt dwars kunnen zitten, en die de bron kunnen vormen voor een burn-out.

Het verlies van eigenwaarde bijvoorbeeld. Als je jezelf niet de moeite waard vindt, kun je jezelf dan toestaan om plezier, geluk, succes en ambities te hebben? Of het verlies van eigen behoefte en verlangen, dat je misschien bent verloren omdat je stil moest zijn, voor anderen moest zorgen of er toch nooit werd gevraagd wat jouw behoefte was. Misschien ben je daardoor gaan pleasen en ga je voorbij aan wat je zelf nodig hebt.

Verlies van het vermogen tot kwetsbaarheid, dat heeft gemaakt dat je maar weinig mensen echt durft toe laten omdat je te vaak of te diep gekwetst bent geweest. Verlies van naïviteit en geloof in het goede van de mens en de wereld, waardoor er ook een deel van je vertrouwen verloren is gegaan.

Als je er echt mee aan de slag gaat, blijkt er vaak wel een situatie, gebeurtenis, periode of persoon te zijn waar je dat verlies aan kunt koppelen.

Oud verlies aangeraakt

Heel vaak kom je in een rouwproces nog veel meer tegen waar je eerder niet om hebt gerouwd. Omdat het op dat moment niet kon, of omdat de omstandigheden het niet toelieten, of omdat je niet in de gaten had dat je iets was verloren. Als dat oude verlies dan wordt aangeraakt door een nieuw verlies, wordt de pijn weer voelbaar.

Een klein jaar nadat mijn moeder was overleden, realiseerde ik me dat ik eigenlijk niet zozeer verdriet om haar had – wat ik al erg genoeg vond – maar vooral om de dingen die er nooit waren geweest en nu dus onherroepelijk niet meer zouden komen. Om de dingen die we ooit al eens waren verloren dus. Door allerlei omstandigheden vroeger was het voor haar niet mogelijk de moeder te zijn die ik nodig had.

Wat ben ik daardoor verloren? Speelsheid, kinderlijke onbezorgdheid, een beetje luchtigheid, het vermogen om hulp te vragen, maar ook wel verbinding met mijn vrouwelijkheid, omdat ik me niet met mijn moeder kon en wilde identificeren. Pas sinds een paar jaar ben ik in staat om alle emoties daarover toe te laten en werkelijk te rouwen om dat gemis. Dat was lang te pijnlijk. En soms is het dat nog, omdat het niet op een gezonde manier is uitgepraat.

Verborgen verdriet

Het kan ook heel concreet zijn zonder dat je het weet. Een cliënt kwam bij me vanwege de rouw om het overlijden van haar moeder. Zij werd overvallen door huilbuien die ze niet kon plaatsen en had het gevoel dat er ‘meer’ achter die tranen zat. Al snel bleek dat voor haar geboorte er nog een kind was, een meisje dat bij een tragisch ongeluk om het leven was gekomen. Mijn cliënt was geboren omdat haar ouders het advies hadden gekregen ‘maar snel een nieuw kind te krijgen’.

Zij was onbewust in de lege plaats gestapt, de plaats van haar zusje. En elke keer als haar moeder naar haar keek, zag ze ook haar overleden kind. Pas toen ze begreep dat ze haar uniciteit was verloren en dat zij de rouw van haar moeder meedroeg, kon ze echt rouwen en haar eigen, unieke plaats innemen. Toen pas kon ook zij afscheid nemen van het zusje dat ze nooit gekend had.

Rouwen gaat over wie je bent

Pas als je zo’n onzichtbaar verlies werkelijk onder ogen kunt zien en erkennen, kun je erover rouwen. Eén van mijn leermeesters, Jakob van Wielink, zegt het heel mooi: “Je kunt veel verliezen zonder te rouwen. Maar rouwen is het werkelijke afscheid nemen. Dat is een expliciete keuze. Gestolde rouw – rouw die je niet bent aangegaan, een verlies dat je niet hebt genomen – klopt echter onherroepelijk aan als er noodzaak toe is, als er een tekort is, of dat nu een tekort aan succes is, een tekort aan vertrouwen, een tekort aan motivatie. Je moet op enig moment de verbinding aangaan met wat je bent verloren, want pas als er werkelijke verbinding is, voorbij het ‘ja-maar’, kun je werkelijk afscheid nemen en rouwen.

“Rouwen is terugkeren naar de plek waar je iets bent verloren, om een stukje van jezelf op te halen. Rouwen is de weg naar de toekomst openen, in plaats van blijven hangen in wat er allemaal niet is of wat je allemaal mist. Rouwen gaat over de vraag ‘wie ben ik?’ en ‘wie wil ik zijn?’. Rouwen is het leren landen in het leven, in verbinding met de mensen om je heen. Want rouwen moet je zelf doen, maar kun je niet alleen. Daar is verbinding met anderen voor nodig.”

Het ontbrekende puzzelstukje

Het kan je dus echt helpen om te onderzoeken wat je bent verloren. Zeker als je het gevoel hebt dat er iets ontbreekt, dat je ‘iets’ mist, dat het schuurt. Het kan helpen voorkomen dat je wordt overweldigd omdat je niet weet waarover je te rouwen hebt.

Alle grote en kleine verliezen van dingen waaraan je was gehecht, die belangrijk voor je waren, waar je van hield, hebben immers invloed. Want als het allemaal op een grote hoop ligt, waar gaat het dan eigenlijk over?

Bij een cliënt van me bracht zo’n lijst zoveel duidelijkheid dat hij bewust afscheid kon nemen van dingen waarvan hij zich eerder niet bewust was. Hij kwam bij me met een vraag rond het verlies van werk, met alle daaraan gekoppelde verbindingen als collega’s, klanten, dagelijks ritme, verantwoordelijkheden, et cetera. Bij het uitpluizen van die verliezen werd duidelijk dat hij al heel lang daarvoor ‘autonomie’ en ‘steun’ was verloren. En het bleek dat het juist dat verlies van steun was, waardoor hij al heel lang het gevoel had dat hij er alleen voor stond.

Door terug te gaan naar de eerste keer die hij zich kon herinneren dat hij het gemis van steun ervaarde, vond hij het ontbrekende puzzelstukje van zichzelf. “In mijn eentje was ik hier nooit achter gekomen”, mailde hij later. “Het besef dat ik steun was verloren, maakte dat ik het weer kon vinden. Ik wist dat er iets ontbrak, en nu begrijp ik hoe belangrijk dat is geweest.”

 

Kijk hier als je meer wilt weten over mij of hoe anderen de coaching hebben ervaren. Wil je informatie over de mogelijkheden, tarieven of een afspraak maken voor een kennismakingsgesprek, neem dan contact op. Je krijgt altijd binnen 24 uur een reactie.