Burn-out en verlies – de kip en het ei

Burn-out en verlies – de kip en het ei

Dat verlies zo’n grote stressfactor is dat het kan leiden tot een burn-out is al uit diverse onderzoeken gebleken. Maar andersom is het ook het geval. Een burn-out brengt ook verlies met zich mee: verlies van je zekerheden, van je veerkracht, van je energie en van jezelf. Burn-out en rouw zijn de kip en het ei.

In een webinar over verlieskunde werd de stelling voorgelegd dat bij minimaal 95 procent van de mensen die een burn-out krijgen, niet-genomen rouw daarvan de basis is. Ik vond dat nogal wat, maar toen ik er beter over na ging denken, kon ik me er wel in vinden.

Rouw is bewust en waardig afscheid nemen van een onderdeel van je bestaan waaraan je gehecht was, en je aanpassen aan de nieuwe situatie met herinnering aan het oude, dat niet meer terugkomt. Dat afscheid nemen lukt vaak nog wel, maar de stap van rouwen en betekenis geven aan het verlies, voordat we weer contact maken met het nieuwe, vergeten we vaak.

Lees ook Verlies een grote factor voor stress

Mensen zijn geneigd om zo snel mogelijk verder te willen, niet stil te staan bij de ongemakkelijke emoties en gevoelens als verdriet, boosheid, verslagenheid, eenzaamheid, frustratie. Het is veiliger en gemakkelijker om te vermijden, te verstoppen, ervan weg te gaan in plaats ernaar te kijken, het te voelen, te doorleven en te verweven in je leven.

Dat is niet-genomen rouw. Het vervelende van rouw is alleen dat het niet zomaar vanzelf weggaat als je er geen aandacht aan besteed. Het wil en moet genomen worden. Gebeurt dat niet, dan is de kans groot dat het op een ander moment gewoon weer terugkomt, vaak als er een ander verlies bij komt. Dat triggert namelijk die oudere emoties en gevoelens die nog steeds gehoord en gezien willen worden, want hun boodschap is nog net zo actueel en wordt nu weer aangewakkerd.

Veilige basis

Rouw treedt op bij het verlies van iets of iemand waaraan we gehecht zijn. Rouw is de achterkant van hechting. Als iets of iemand niet belangrijk was, voel je ook geen gemis. Wat belangrijk is, waar we ons aan hechten, wordt een secure base genoemd: een veilige basis. Dat zijn bijvoorbeeld je ouders, andere familieleden, de plaats waar je opgroeit, je eigen lichaam, je verstand, vrienden en vriendinnen, partners, kinderen, je werk, collega’s, je huis, enzovoorts.

Lees ook Over verlies

Elke hechtingsband die we met een secure base in ons leven aangaan, is per definitie eindig. Op enig moment verliezen we secure bases of verandert de hechtingsband (ingrijpend). Dit inzicht heeft geleid tot de Transitiecirkel (naamgegeven door Jakob van Wielink en Leo Wilhelm, 2014). Dit model is gebaseerd op de Bonding Cycle van George Kohlrieser. In Nederland staat deze ook bekend als hechtings- of verliescirkel, vanuit het werk van Piet Weisfelt en Wibe Veenbaas in combinatie met de verdieping door Riet Fiddelaers en Sabine Noten.

Bron: De transitiecirkel van George Kohlrieser

Als je het onderdeel ‘rouw’ overslaat, maak je misschien wel nieuw contact maar je bent vervolgens niet in staat om je te hechten of intimiteit te ervaren. Voorbeeld: je komt al snel een nieuwe liefde tegen, stapt in een nieuwe baan, trekt in je nieuwe woning of pakt de draad op na een reorganisatie, maar je hebt nog onvoldoende gerouwd en hebt nog niet voldoende betekenis gevonden in wat je hebt meegemaakt. Contact maken, hechten of intimiteit aangaan in het nieuwe lukt dan niet of moeilijk. Je komt dus niet verder. Dat veroorzaakt nog meer stress (frustratie, boosheid, verdriet) dan er al was door het vermijden van die emoties.

En dan raak je nóg iets kwijt: jezelf. Want elk verlies kost je je een stukje van jezelf: je bent iets kwijt waaraan je gehecht was, wat bij jou hoorde. Juist het vermijden van alles wat met het verlies te maken heeft, leidt dus tot nóg een verlies en dat is misschien wel het grootste verlies, want je bent altijd je eigen secure base. Als je jezelf verliest, waar kun je dan nog op vertrouwen? Dat is vaak de grootste factor bij burn-out. En dus ook een enorm verlies.

Brokstukken

Ik ken het gevoel. Bij mijn eerste burn-out, inmiddels ruim twaalf jaar geleden, had ik het gevoel dat ik mezelf volledig kwijt was geraakt. Overal om me heen lagen brokstukken van mezelf en ik had geen idee hoe ik al die stukjes weer op hun plaats moest krijgen. Ik zat daar maar naar die stukken te kijken, wist niet meer wie ik was, wat mijn behoeften eigenlijk waren, welke richting ik op wilde, ik kon de ene voet nauwelijks voor de andere zetten.

In de burn-outbegeleiding die ik toen kreeg – van een geweldige coach overigens – werd echter niet echt aandacht geschonken aan de verliezen die ik toen al had meegemaakt en waar ik in al mijn gedrevenheid om door te gaan en overeind te blijven, niet om had gerouwd. Dat was, met de wetenschap van nu, een gemiste kans. Maar ja, toen bestond de Transitiecirkel nog niet eens. Weer overeind komen en verder gaan was toen het belangrijkste.

Lees ook De drijvende krachten bij stress, rouw en verlies

Bij de tweede burn-out was het anders. Daar waren zoveel verliezen aan vooraf gegaan, en de stress van de angst voor wat ging komen (het overlijden van mijn ouders), zes jaar mantelzorg, voortdurend op alert staan, alles alleen doen, veel te veel bordjes in de lucht houden, mezelf voorbij hollen zonder momenten van rust of bezinning, dat er geen ontkomen aan was.

Die burn-out dwong me te rouwen – ik kon niet anders meer. Niet alleen om de dierbaren die me waren ontvallen, maar ook om al die eerdere verliezen waar ik niet bij stil had gestaan en zeker ook om de stukjes van mezelf die ik onderweg ben kwijtgeraakt, soms al heel lang geleden.

Voor je verder gaat

Daarom is het belangrijk om stil te staan bij je verliezen, groot en klein, en er om te rouwen, voordat je verder gaat. Anders blijf je in kringetjes draaien en wordt het niet beter. Rouw heeft erkenning nodig, zodat je kunt het verweven in je leven. Rouw hoeft niet geheeld te worden, het wil omarmd worden. Dat is best eng, als je niet weet hoe.

Als je beseft dat je nog iets te rouwen hebt, maar je weet niet goed hoe en wat, of als je merkt dat je leegloopt op het vermijden van emoties of het vechten tegen ongemakkelijke gevoelens, dan zou ik je zeker aanraden om daar de hulp van een coach bij te halen. Als je een secure base verliest, voelt dat per definitie onveilig, onzeker, onwennig. Het verdriet en de pijn om wat je bent verloren, zijn er. Maar hoe ga je daarmee om?

Rouw is voor iedereen anders, dus een eenduidig antwoord kan ik je daar niet op geven. In een vrijblijvend en gratis kennismakingsgesprek, bij mij in de praktijk of online, kijk ik graag samen met jou wat de mogelijkheden zijn.

 

Kijk hier als je meer wilt weten over mij of hoe anderen de coaching hebben ervaren. Wil je informatie over de mogelijkheden, tarieven of een afspraak maken, neem dan contact op. Je krijgt altijd binnen 24 uur een reactie.