De drijvende krachten bij stress, rouw en verlies

De drijvende krachten bij stress, rouw en verlies

Als iets ongemakkelijk is en pijn doet, zoals rouw en verlies, hebben mensen de neiging om ervan weg te lopen. Dat is een logische en natuurlijke reactie, maar meestal slechts een tijdelijke oplossing die op de lange termijn alleen maar meer stress oplevert. Als het echt serieus wordt, zoals bij een verlies, voorkomen de drijvende krachten van ons overlevingssysteem dat we kopje onder gaan.

Als het ons te veel wordt, vluchten we in waar we ons veilig bij voelen. In sterk zijn bijvoorbeeld, of in de aandacht verleggen naar anderen. Gedurende ons leven leren we onszelf die patronen aan, die ons wegleiden van de pijnlijke gevoelens. Die pijnlijke gevoelens worden in de Transactionale analyse ook wel injuncties of stoppers genoemd. Ieder mens heeft er gemiddeld drie tot vijf meegekregen en ‘leeft’ er twee of drie van.

Boodschappen met impact

Stoppers zijn een soort verboden die ons zijn opgelegd door de boodschappen die we oppikken in onze omgeving vanaf dat we heel klein zijn. Die boodschappen, die we horen, zien of ervaren, zijn meestal vanuit goede bedoelingen en vaak ook onbewust, maar ze hebben wel impact.

Bekende stoppers zijn Doe niet (Blijf af, pas op, dat is gevaarlijk, braaf zijn), Heb geen succes (Jij doet ook nooit wat goed), Kom niet dichtbij (Niemand is te vertrouwen), Hoor er niet bij (Jij bent zo anders dan anderen), Wees niet belangrijk (Ik heb geen tijd voor jou), Wees niet jezelf (Neem een voorbeeld aan …), Wees geen kind (Wat een grote vent ben jij), Groei niet op (Jij blijft altijd mijn kleine meisje), Heb geen behoefte (Jij hebt niets te willen) en – in dit geval een heel belangrijke – Voel niet (Stel je niet aan, doe niet zo overgevoelig, dat doet geen pijn, jongens huilen niet).

Bij veel hoogsensitieve mensen hebben die boodschappen nog meer impact, omdat ze meer dan gemiddeld waarnemen en ook de non-verbale signalen feilloos oppikken. Voor HSP is vaak alleen al het voelen (zowel van zichzelf als van anderen) zo overweldigend en verwarrend dat Voel niet een dominante stopper is. Zij hebben zo vaak te horen gekregen dat ze zich niet moeten aanstellen, niet kinderachtig moeten doen, niet om het minste of geringste moeten huilen en hebben zo vaak ervaren dat mensen iets anders laten zien dan zij voelen, dat ze bijna voortdurend vluchten in overlevingspatronen. Andere stoppers die bij veel HSP een rol spelen zijn Kom niet dichtbij, Hoor er niet bij, Heb geen behoefte en Wees geen kind.

Lees ook Waarom rouw bij HSP zo hard binnenkomt

Drivers als overlevingskracht

Die patronen die ons beschermen tegen die ongemakkelijke en pijnlijke gevoelens, en waarmee we leren voldoen aan wat ons wordt opgedragen, zijn de drivers. Deze drijvende krachten houden ons op de been en voorkomen dat we kopje onder worden getrokken door de stoppers. Je ziet ze op de foto: Wees perfect, Doe een genoegen, Maak voort, Wees sterk en Doe je best.

Voor de Wees perfect-ers moet alles perfect zijn. Ze zijn vriendelijk en beleefd, superzorgvuldig en precies, voldoen graag aan de verwachtingen, maar fouten maken staan ze zichzelf niet toe. Prioriteiten stellen is lastig en daardoor verliezen ze zichzelf vaak in details. Het minste beetje kritiek voelt als een mokerslag. Deze perfectionisten zijn erg streng voor zichzelf en vinden zichzelf vaak niet goed genoeg.

Mensen voor wie Doe een genoegen de overheersende overlevingsstijl is, zijn geweldige teamplayers, vol empathie, die er altijd zijn voor anderen. Niet zelden zijn het ‘pleasers’ die zichzelf vergeten, slecht hun grenzen kunnen aangeven en zelden ‘nee’ zeggen. Vaak vinden ze zichzelf niet de moeite waard.

Maak voort-mensen hebben altijd haast, zijn altijd bezig en zijn tot veel in staat in korte tijd. Ze floreren onder tijdsdruk en zijn goede regelaars, vaak in combinatie met Doe een genoegen of Doe je best. Maar het moet allemaal niet te lang duren, want daar hebben ze geen tijd en geen geduld voor. Tranen drogen en doorrrr.

Wees sterk is de rots in de branding, die bergen kan verzetten (vaak in combinatie met Doe je best) ook in stressituaties rustig en kalm blijft. Deze flinkerd laat zich niet kennen, geeft niet op, vraagt niet om hulp, doet alles alleen en zal niet snel gevoelens laten zien, al helemaal niet als hij daarmee kwetsbaarheid toont.

Doe je best kan, net als Wees sterk, heel wat aan. Het is de ideale starter in nieuwe projecten die uitdagingen vol energie aangaat, creatief en initiatiefrijk is, alles interessant vindt, maar daarin ook grenzeloos is. Voordat er een resultaat is, is Doe je best al aan iets nieuws begonnen. Ook al mislukt het jammerlijk, hij heeft toch zijn best gedaan.

Bron: TA-Academie.nl

Veel sterkte!

Iedereen heeft zulke patronen, die we ook wel script noemen, en dat is alleen maar goed, want drivers zijn grote kwaliteiten. Welke van de vijf (sommige stromingen tellen Wees de beste als zesde driver) dominant is, hangt af van je stoppers, maar ook van je karakter, je ervaringen en je omgeving. Het kan ook wisselen naar gelang de omstandigheden veranderen.

Bij rouw en verlies komen die drivers met volle kracht in actie, om te voorkomen dat we ten onder gaan. Vooral Wees sterk wordt enorm geactiveerd – kijk alleen maar al naar de teksten op condoleancekaarten: Veel sterkte! Hou je haaks! – maar ook Maak voort, Wees perfect, Doe een genoegen en Doe je best kunnen in stelling worden gebracht. ‘Zolang ik een ander een genoegen doe, hoef ik mijn eigen verdriet niet te voelen.’ ‘Zolang ik maar sterk ben, hoef ik mijn kwetsbaarheid niet te ervaren.’ ‘Zolang ik maar voort maak (bezig blijf), hoef ik niet te huilen.’

Drivers als overlevings- en afweermechanismen beschermen ons, maar kunnen ook gaan belemmeren. In het geval van rouw en verlies zal een Maak voort bijvoorbeeld liefst zo snel mogelijk verder gaan met zijn normale bezigheden, een Doe je best kan zich storten op allerlei bezigheden ter afleiding, en een Wees perfect kan – al dan in samenwerking met Wees sterk – een glimlach op zetten en doen alsof alles volledig onder controle is. Het gevolg kan zijn dat je blijft steken in een van de rouwtaken of -fasen. En dan kun je dus niet verder.

Lees ook Waarom ‘het een plekje geven’ niet werkt

Niet vol te houden

Bij langdurig moeilijke omstandigheden, zoals rouw, wordt bovendien het in stand houden van de drivers steeds lastiger vol te houden. Het kost veel energie om steeds maar perfect of sterk te zijn, anderen een genoegen te doen, of voort te maken. Het onder water houden van de stopper is dan te vergelijken met het onder water houden van een bal: dat lukt, maar kost veel energie en op den duur vliegt ie met veel kracht naar boven, ongecontroleerd.

Als de driver niet meer vol te houden is, of tekortschiet, komt het onderliggende gevoel, gevoed door de stopper, weer onverhuld naar boven en ontstaat er paniek, verwarring, bezorgdheid, boosheid en steken gevoelens van schaamte, pijn en nutteloosheid de kop op.

Script herschrijven

Zicht krijgen op je drivers en stoppers en je bewust worden van je script, kan een heel belangrijke eerste stap zijn. Niet alleen in een rouwproces trouwens, ook als je bijvoorbeeld stress ondervindt in je werk of je relatie is het bijzonder helpend en waardevol om eens te kijken wat je ‘regels’ zijn die je werk- en communicatiestijlen vormen.

Als jouw dominante driver Doe je best is, en die van je partner Wees perfect, dan kan dat een oorzaak zijn van wrijvingen en irritaties. Als je als Doe een genoegen tussen allemaal Wees sterk-en op kantoor zit, is dat misschien niet de meest ideale plaats voor jou.

Een tweede stap kan dan zijn om je script te redigeren en waar nodig te herschrijven. Dat is confronterend en kost moeite, want je drivers bijsturen betekent uit je comfortzone stappen, je stoppers onder ogen zien en jezelf permissie geven te voelen, jezelf te zijn, fouten te maken, je behoeftes aan te geven, te doen, open en kwetsbaar te zijn, succes te hebben, jezelf een plezier te doen, goed genoeg te zijn zoals je bent.

Ik help je daar graag bij.

 

Kijk hier als je meer wilt weten over mij of hoe anderen de coaching hebben ervaren. Wil je informatie over de mogelijkheden, tarieven of een afspraak maken, neem dan contact op. Je krijgt altijd binnen 24 uur een reactie.