Rouw blijft altijd bij je

Rouw blijft altijd bij je

Als een dierbare overlijdt, maar ook bij andere verliezen, begint er een rouwproces. In vroeger tijden – en in sommige culturen nog steeds – was zichtbaar dat iemand in de rouw was: vrouwen droegen zwarte kleding, vaak met een sluier voor het gezicht. Zo wist iedereen dat er verdriet was. Tegenwoordig zijn veel zichtbare tradities verdwenen en dat maakt het soms lastig.

© Adobe Stockfoto

In de reeks De achterblijvers van het interviewprogramma Kijken in de ziel vertellen nabestaanden dat ze graag hadden gewild dat hun rouw zichtbaar was. “Een rouwband of zo, zodat mensen zien dat je in de rouw en kwetsbaar bent. Dat je het niet steeds hoeft uit te leggen, terwijl het zo al pijnlijk genoeg is.” Uit de verhalen van de achterblijvers wordt ook duidelijk hoe complex en divers rouw kan zijn: niemand rouwt hetzelfde.

Als ik voor mezelf spreek: ik had geen idee hoe het moest, rouwen. Ik voelde de pijn van het verlies, maar wat ik nou moest doen, en of dat rouwen was, wist ik niet. Ik voelde me vooral schuldig dat ik niet kon huilen en dacht dat ik daardoor niet aan het rouwen was. Pas veel later begreep ik dat rouw zich op talloze manieren uit, dat er geen ‘normaal’ bestaat en dat ik eigenlijk – door een hele reeks verliezen, variërend van een scheiding tot een miskraam – al zeker tien jaar aan het rouwen was. Had ik dat maar geweten en had ik toen maar al hulp gezocht in de vorm van coaching.

Allesoverheersend

Rouw is een reactie op het verlies van een betekenisvolle relatie met iets of iemand. Dat hoeft dus niet door een overlijden te zijn, je kunt ook denken aan verlies van gezondheid, verlies van een baan of van je partner door echtscheiding. De reactie werkt op alle fronten door, dus zowel lichamelijk, emotioneel, mentaal, relationeel als existentieel. Zeker in het begin overheerst het alles.

Elisabeth Kübler-Ross, een Zwitsers-Amerikaanse psychiater, onderscheidde in het rouwproces vijf fasen: ontkenning, woede, onderhandelen of marchanderen, verdriet en depressie, aanvaarding en acceptatie. Het model van Kübler-Ross wordt ook gehanteerd bij andere veranderingen. De vijf stadia vormen echter geen lineair stap-voor-stap-traject, maar zijn een evoluerend en dynamisch proces. Feitelijk is het één grote knoop. Bij iedereen verloopt het rouwproces anders en uit het zich anders. Sommige mensen slaan fasen over, anderen blijven lang in één fase hangen of vallen terug naar een eerdere fase. Ook verlieservaringen uit het verleden bepalen mede hoe iemand omgaat met rouw.

Overleven en verweven

De Belgische psycholoog en rouwdeskundige Manu Keirse stelt echter dat ‘verwerken’ niet bestaat. Hij spreekt over verlies overleven en verweven. Verwerken zou betekenen dat het het op een bepaald moment achter de rug moet hebben. Dat je er niet meer aan denkt en verdrietig bent. Dat is meestal niet zo; verdriet en verlies gaan met iemand mee door het leven. Het wordt wel minder heftig, minder overheersend. Het verhuist langzaam maar zeker van je voorhoofd naar je achterhoofd. Maar het blijft bij je en reist met je mee.

Keirse spreekt ook niet van fasen. “Een fase is iets waar je in zit en niet zoveel aan kunt doen. Ik spreek liever over rouwtaken. Je staat voor een aantal taken. En rouw is nooit voor twee mensen hetzelfde. Het is altijd anders, altijd individueel, verschillend.” Een reeks mooi gesprekken met Keirse in de podcast van het EO-programma Ik mis je is hier te beluisteren.

 

Ik ben het met Keirse eens dat er geen tijd staat voor rouw. Het is geen proces dat na een poosje is afgerond, maar een blijvende beweging die zich ontwikkelt. Je wordt ook nooit meer helemaal de oude. Dat kan ook niet, omdat er iets wezenlijks is weggevallen, terwijl de relatie blijft. Je blijft altijd het kind van je ouders, ook al zijn ze er niet meer.

Lees ook Van het ene eilandje naar het andere

Wie of wat er ook is weggevallen, het heeft altijd invloed op je gehad, maakt deel uit van wie je bent, van je identiteit. Je zou niet zijn wie je nu bent zonder het verlorene. Iemand van 80 die als kind zijn/haar ouders is verloren, is ook als 80-jarige nog degene die als kind zijn/haar ouders is verloren. Je draagt het dus je hele leven mee. Het ‘een plaats geven’ bestaat daarom volgens mij ook niet. Je moet jezelf opnieuw uitvinden, is mijn ervaring. Leren leven met het verlies en een manier vinden waarin je kunt functioneren als je nieuwe ‘jij’. Daarin kan coaching (verliesbegeleiding) een cruciaal onderdeel zijn.

Nora McInerny zegt in haar TED Talk min of meer hetzelfde: “Ik ben verder gegaan, maar mét hem”. (Klik op het ondertitelingssymbooltje voor Nederlandse ondertiteling)

Opluchting

Als ik naar mezelf kijk, kreeg het overlijden van mijn moeder pas betekenis toen ook mijn vader overleed, vier jaar later. Toen mijn moeder stierf was er vooral opluchting dat de enorme zorgdruk wegviel en dat zij niet langer hoefde te lijden. Ik had bijna uitgekeken naar haar dood, maar had toen het eenmaal zover was vooral verdriet om wat ze nooit was geweest en nu ook nooit meer zou kunnen worden. Ik heb er destijds weinig mee gedaan – had ik dat maar wel gedaan….

Toen mijn vader stierf, drong pas tot me door dat ik nu geen ouders meer had. Er zat niemand meer boven me, mijn wortels waren weg, ik was niemands kind meer, en doordat ik zelf geen (levende) kinderen heb, voelde het als een soort vacuüm. Wie was ik nu? Wat was mijn plaats? Ik stortte volledig in.

Huilbuien

Huilen kon ik in het begin niet. Mijn emoties zaten muurvast, ik stond maandenlang in survival-modus en verkeerde in staat van burn-out. Mijn lijf weigerde elke dienst. Wel werd ik ontzettend boos. Niet op mijn ouders – hun overlijden had ik wel geaccepteerd, van ontkenning was ook geen sprake (door de lange ziekteprocessen was ik voorbereid op hun overlijden) – maar wel op anderen, die mij in de steek hadden gelaten op de momenten dat ik ze keihard nodig had, op mijn lijf dat me in de steek liet en om kleine dingen. Pas toen de boosheid enigszins was gezakt, was de rem eraf en kwam het verdriet in de vorm van enorme huilbuien.

Lees ook Als emoties je overspoelen: go with the flow

Op de begrafenis van een kennis, driekwart jaar na het overlijden van mijn vader, kwamen alle tranen tevoorschijn die ik bij mijn ouders niet had. Het voelde een beetje ongepast, die eindeloze stroom tranen. Zó goed had ik die kennis nu ook weer niet gekend. Totdat ik me realiseerde dat het een trigger was voor het andere verdriet, dat er nu pas uitkwam. Er liepen dus eigenlijk vier, vijf rouwprocessen en minstens drie fasen door elkaar heen op dat moment.

 

Kijk hier als je meer wilt weten over mij of hoe anderen de coaching hebben ervaren. Wil je informatie over de mogelijkheden, tarieven of een afspraak maken, neem dan contact op. Je krijgt altijd binnen 24 uur een reactie.