Verdriet kent veel gezichten

Verdriet kent veel gezichten

Verdriet is een onderdeel van rouw, maar rouw is niet alleen maar verdriet. Het is veel meer en veel complexer. Na een verlies komt het hele scala van emoties voorbij. Vaak dwars door elkaar heen. Ben je wel verdrietig als je niet moet huilen? En wat nou als je steeds de slappe lach krijgt? Een coach kan je helpen met die wirwar.

© Depositphoto

Rouw en verdriet worden in één mond genoemd en zijn met elkaar verweven. Zoveel is zeker. Maar hoe ingewikkeld en complex het is, blijkt wel uit de interpretaties die er worden gegeven door deskundigen uit verschillende vakgebieden. De één beschouwt rouw als onderdeel van verdriet, de ander ziet verdriet als onderdeel van rouw, naast andere emoties als boosheid, angst, afkeer, verbazing, schuld en schaamte, maar ook liefde en zelfs vreugde.

Troostend en helend

In haar boek De emotie encyclopedie beschrijft Vera Helleman acht emotiegroepen, waarvan verdriet er eentje is. Onder de groep verdriet vallen 32 gradaties. Wat de verschillende sub-emoties onderscheidt is de energetische intensiteit, de ‘trilling’. Zo hebben bijvoorbeeld geraakt, huilerig en sentimenteel zijn een relatief hoge trilling in de groep verdriet, terwijl het gevoel van leegte en gebroken zijn een extreem lage trilling hebben. Verdriet, emotionele pijn, verdoofd zijn en rouw – als emotie dus – liggen dicht bij elkaar.

Lees ook Rouw blijft altijd bij je

“Verdriet is een intense, maar in aard toch zachte, bijna teder bewegende stroom”, stelt Helleman. “De energie van verdriet is troostend en helend, als een liefdevol losweken van dat wat niet meer bij je kan zijn. Zelfs als het verdriet groot is, en de fysieke reactie heftig; ook dan is de energie zacht en zuiverend. (…) Verdriet, of het nu onderhuids huilen is of uitbarsten in tranen, wil je helpen los te laten. (…) Verdriet nodigt uit tot onthechting.”

Anti-stressreactie

Dat ‘verzachtende’ noemt ook emeritus hoogleraar Ad Vingerhoets (‘de huilprofessor’) in zijn boek De emotionele mens. Vingerhoets beschrijft dat wat er in het lichaam gebeurt met verdriet, juist het tegenovergestelde is van een stressreactie. “Er is sprake van vertraging in plaats van een versnelling van de hartslag. Het stresshormoon cortisol laat aanvankelijk wel een stijging zien, maar als het verdriet meer chronisch wordt, kan dit hormoon ook een forse daling te zien geven. (…) Als dergelijke ontregelingen lange tijd aanhouden, kan dat resulteren in allerlei gezondheidsklachten.”

Lees ook Verlies een grote factor voor stress

Ook Helleman omschrijft verdriet – niet met zoveel woorden, maar toch – als stressverlagend. “Instinctief produceren we tranen en gaat zelfs ons hele lichaam schudden bij een flinke huilbui om overtollige energie te ontladen. (…) Dat doen dieren ook. Wanneer ze ontsnappen uit de klauwen van een vijand gaat hun lichaam trillen en schudden. Dat voorkomt dat ze trauma overhouden aan de gebeurtenis. (…) Flink huilen en je lichaam zijn gang laten gaan voorkomt dat er ladingen blijven hangen.”

Niet kunnen stoppen met huilen

Dat zou suggereren dat verdriet oplucht. In zekere zin is dat ook zo: huilen ontlaadt, zoals Helleman beschrijft (en zij niet alleen), maar het is ook weer niet zo dat regelmatig een potje janken leidt tot minder stress, stelt Vingerhoets. Integendeel: een flinke huilbui is vreselijk vermoeiend. En veel rouwenden hebben het gevoel dat ze nooit meer kunnen stoppen met huilen. (Dat is niet zo. Echt, het stopt vanzelf.)

 

Dat komt meer in de richting van wat Helleman ‘emotionele pijn’ noemt: “Een enorme verkramping, letterlijk fysiek voelbaar in je hart of maag, zodat je je kiezen op elkaar zet van de pijn. (…) Bij pijn ben je allesbehalve bereid los te laten. Pijn geeft aan dat je sterk vasthoudt aan mensen, dromen of ideeën. Hoe strakker we vasthouden, hoe ‘pijner’ het doet. Pijn wil je uitnodigen om los te laten en je over te geven aan de tranen. Dat betekent niet dat de persoon of de droom uit je hart verdwijnen, de kramp wil er alleen vanaf.” Met die kramp eraf halen, kan een rouwcoach je helpen.

Niet (kunnen) huilen

Anderen voelen zich juist schuldig als ze niet (zoveel) kunnen huilen. Zeker in het begin, als een verlies nog vers en rauw is, is huilen helemaal niet zo vanzelfsprekend. Om weer even terug te gaan naar De emotie encyclopedie: dan is nog sprake van verdoving. “Ons systeem is uitgerust met een prachtig zelfregulerend vermogen: de ene keer haalt het een beschermingsmechanisme uit de kast zodat we niet onderuit gaan en de ergste pijn ons bespaard blijft, de andere keer produceert het alarmbellen zodat we in actie komen. In dit geval verdooft het ons. Het brein kan het niet allemaal verwerken, dat doet het emotionele systeem, stukje bij beetje.”

Vingerhoets noemt als een van de meest opvallende kenmerken van verdriet dat we het niet actief uiten, zoals vreugde of boosheid. “Het gaat juist gepaard met passiviteit. (…) Die is op allerlei niveaus waarneembaar. Een verdrietig persoon kijkt je niet aan; het hoofd is gebogen en de blik naar beneden gericht. De schouders hangen en verder straalt het hele lichaam een onwil of onvermogen uit om actief te zijn. (…) Tot slot gaat verdriet vaak gepaard met vocaal huilen en met tranen.”

Schaterlachen en woede-uitbarstingen

Als je niet huilt, wil dat dus niet zeggen dat er geen verdriet is. Het is alleen nog niet zover dat het eruit komt, of het blijft onderhuids, of het uit zich op een andere manier. Schaterlachen bijvoorbeeld is een uiting van vreugde, plezier of geluk, maar ligt dicht bij huilen, en doet ons lichaam ook schokken en schudden. Het is dus niet raar als je soms ineens de slappe lach krijgt, het is alleen een andere manier van spanning ontladen. En humor kan net zo verzachtend zijn als verdriet. Voel je dus niet schuldig als je lacht terwijl je verdriet hebt. (Als het tenminste niet ‘weglachen’ is, want de lolbroek uithangen is eerder een overlevingsmechanisme.)

Lees ook ‘Doen alsof’ lost je verdriet niet op

Soms wordt verdriet ook bedekt door boosheid, en uit het zich in uitbarstingen waarbij je staat te trillen van woede. Ook dat is ontladen. Niet zo prettig voor je omgeving en niet voor jezelf, want de functie van boosheid is een andere dan de functie van verdriet.

En tot slot zijn niet alle tranen uitingen van verdriet. Huilen doen we ook uit vreugde, van geluk, opluchting, of – daar is ie weer – boosheid. Dat maakt het soms ook een beetje ingewikkeld…

De functie van verdriet

Net als andere emoties heeft ook verdriet een functie. En verrassend genoeg is dat een positieve functie. Verdriet helpt ons loslaten, onthechten. Maar ook zet het anderen aan om te troosten, mee te leven, steun te bieden. Het nodigt uit tot empathie en nabijheid. (In tegenstelling tot een woede-uitbarsting; die stelt juist grenzen en afstand.)

Vingerhoets stelt bovendien dat verdriet, ondanks dat het een passieve emotie is, mensen ook kan aanzetten om actie te ondernemen, “wanneer ze denken dat bepaald gedrag tot positieve resultaten leidt”. En het heeft invloed op de oordeelsvorming, schrijft hij. “Verdrietige mensen hebben meer oog voor details, zijn accurater en hebben mede daardoor een beter beoordelingsvermogen.”

Bij hoogsensitieve mensen, die van nature al meer details dan gemiddeld waarnemen, kan dat ook betekenen dat er nog meer prikkels binnenkomen. Dan wordt het lastig, zeker als die prikkels de emoties van een ander zijn. Dat maakt het niet alleen verwarrend, maar geeft ook extra stress. Van stress is bekend dat het het beoordelingsvermogen negatief beïnvloedt. Maar misschien kan huilen dan weer opluchting geven en ontladen…

Lees ook Het verdriet van een ander

Uitzoeken wat je voelt

Het kan dus heel belangrijk zijn om uit te zoeken wat je nou precies voelt, welke emoties er aan het werk zijn en die ook te benoemen. Want elke emotie heeft een andere functie. Zie het voorbeeld van boosheid en verdriet. Benoemen van een emotie en de nuance daarvan, maakt het te behappen. Je kunt pas loslaten als je het vastpakt…

Lees ook Emoties wegstoppen werkt niet, maar wat dan wel?

Daar komt ook nog eens bij dat gedachten en overtuigingen emoties kunnen oproepen en dat gedachten en overtuigingen over emoties weer nieuwe emoties en gedachten oproepen. De primaire emotie kan dan verzuipen in gedachten en secundaire emoties.

Als je bijvoorbeeld bent opgegroeid met het idee dat ‘grote jongens/meisjes niet huilen’ of dat je ‘hard moet zijn’, wordt het toelaten van verdriet lastig. Als je dan toch verdriet voelt – en dat is er gewoon, daar doe je niks aan – en het mag er van je overtuiging niet uit, kan dat angst, schaamte of boosheid oproepen. Dan wordt het knap ingewikkeld en een nog grotere wirwar van gedachten en emoties. Een coach kan je helpen met het ontwarren van die knoop en je helpen om te gaan met gedachten en emoties.

 

Kijk hier als je meer wilt weten over mij of hoe anderen de coaching hebben ervaren. Wil je informatie over de mogelijkheden, tarieven of een afspraak maken, neem dan contact op. Je krijgt altijd binnen 24 uur een reactie.

 

In dit artikel: